काठमाडौँ। आज बिहान सात बजेर ४७ मिनेटको साइतमा ‘यसिँ थनेगु’ (इन्द्रध्वजोत्थान) सम्पन्न भएसँगै इन्द्रजात्राको औपचारिक कार्यक्रम सुरु भएको छ ।
हनुमानढोका कागेश्वरी मन्दिर नजिक कालभैरव अगाडि यसिंँ उठाइएको हो । उठाइएको यसिँमा आठवटा काठका टुक्रा राख्ने चलन छ । त्यस कार्यमा न्हय्स नाय, चस्वाद्वँ टोलका मानन्धर समुदाय अनिवार्य उपस्थित हुने चलन छ । अष्टमातृकाको प्रतीकका रूपमा काठका टुक्रा राख्ने गरिएको हो । त्यसलाई ‘लाकासिँ’ भनिने गरिएको इन्द्रजात्रा व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष गौतम शाक्यले बताउनुभयो ।
अध्यक्ष शाक्यका अनुसार यसिँ उठाउँदा गुर्जुको पल्टनले तोप पड्काएको थियो । यस अवसरमा तलेजु भवानीको प्रतीकस्वरुप सेतो घोडा ल्याउने चलन छ । यस्तै दिप्याखं (देवी नाच) प्रस्तुत गरियो । यो नाच इन्द्रजात्रामा निकालिने पहिलो नाच हो ।
यसिँ उठाइसकेपछि यसको माथि इन्द्रअङ्कित चिह्नसहितको ध्वजा फहराइयो । यसलाई ‘हलिंपता’ भनिन्छ । ‘हलिंपता’ फहराइसकेपछि मानन्धरहरुले सबैभन्दा पहिले पूजा गर्ने चलन छ । यसिँको माथि गजुरजस्तै देखिने भोगटे राखिएको हुन्छ । फेदमा इन्द्रको सुवर्ण मूर्ति राखिन्छ । त्यसको श्रद्धालुहरूले पूजा आराधना गर्ने गर्दछन् ।
‘यसिँ थनेगु’ (इन्द्रध्वजोत्थान) अवसरमा काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डङ्गोल, वडाध्यक्षसहित जनप्रतिनिधि, स्थानीयवासी र श्रद्धालुको बाक्लो उपस्थिति थियो ।
जात्रामा यसिँ ठड्याउने परम्परा कसले चलाए भन्ने एकिन नभए पनि रणबहादुर शाहका पालाबाट हालको स्थानमा ठड्याउन थालिएको विश्वाश गरिन्छ । त्यसअघि मरुटोलस्थित अड्को नारायण मन्दिरअघि यसरी नै यसिँ ठड्याइन्थ्यो भन्ने भनाइ छ । यसिँलाई उल्लास, विजय र उत्सवका रूपमा हेर्ने गरिन्छ ।
इन्द्रजात्राको मुख्य रथयात्रा यही असोज ९ गते शुक्रबारदेखि सुरु हुनेछ । पहिलो दिन श्रीकुमारी, श्रीगणेश र श्रीभैरवलाई रथारोहण गराएर पूजा सम्पन्न गरेपछि तल्लो टोलतर्फ रथयात्रा गराइनेछ ।
पहिलो दिनको रथयात्रा सम्पन्न भएपछि दाँगीको नगर परिक्रमा गर्ने परम्परा रहेको छ । दाँगीलाई इन्द्र देवताकी आमाका रूपमा मानिने गरिएको छ । वर्षभरिमा दिवङ्गत भएका व्यक्तिको चिरशान्तिको कामना गर्दै दाँगीको नगर परिक्रमा गराउने परम्परा पनि इन्द्रजात्रासँग जोडिएको छ । असोज १० गते शनिबार माथिल्लो टोलमा रथ यात्रा हुनेछ ।
त्यस्तै, असोज १३ गते मङ्गलबार नानीचायाको दिन माथिल्लो टोलको किलाघः हुँदै नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । इन्द्रजात्राको अन्तिम दिन हुने नानीचाया रथयात्रामा स्थानीय महिला दिदीबहिनीको सहभागिताले निरन्तरता पाउँदै आएको छ ।
पछिल्लो १४ वर्षदेखि स्थानीय महिलाको नेतृत्वमा श्री कुमारी, श्री गणेश र श्री भैरवको रथ तान्ने कार्य हुँदै आएको छ । त्यस दिन राष्ट्रपति उपस्थित भई कुमारीको बाहुलीबाट टीका ग्रहण गर्ने परम्परा छ ।
